Historia pewnej znajomości

flaga gb  English version

Ceramika grecka z okresu V-IV w p.n.e. jest dla historyków darem nie do przecenienia – produkowana na skalę masową, często kunsztownie zdobiona, ukazuje wielkie bogactwo przedstawień bogów, ludzi i zwierząt zarówno w sytuacjach znanych z mitów jak i zwykłego życia. Malarstwo wazowe, jako forma kameralna i szeroko rozpowszechniona, częściej niż sztuka monumentalna, nawiązuje do codziennych zajęć a więc i do codziennych przyjemności. Pokazuje sceny muzyczno-taneczne, sceny zmagań olimpijskich, uczt, polowań, miłosnych zalotów czy zmysłowych igraszek.

eMuseumPlus (1)

Ilustracja 1 Waza w kształcie krateru, wys. 26,5 cm, malarstwo wazowe czerwonofigurowe, Grecja,  440-430 p.n.e., zbiory Staatliche Museen w Berlinie,  fot. Christa Begall

Malarstwo wazowe starożytnej Grecji posługuje się bardzo wysublimowanymi środkami – ograniczona często do dwóch kolorów paleta barwna, silny kontrast motywu i tła, precyzyjny rysunek i oczywiście rozległa tematyka, stanowią o jej wartości, tak artystycznej, jak i poznawczej.

Oczywiście obraz codziennego życia jest ukazany w sposób wyidealizowany, postacie wystylizowane, szaty kunsztownie udrapowane a sytuacje pięknie zaaranżowane. Pomimo tej „upudrowanej” formy bardzo dużo możemy dowiedzieć się o obyczajach i  poglądach Greków, a właściwie Ateńczyków, jako że to głównie ich życie stanowiło pożywkę dla ówczesnych artystów. Trzeba tylko pamiętać, że dotyczy to głównie klasy uprzywilejowanej, wiodącej dostatnie życie w słonecznej Helladzie.

Wśród wątków ukazujących ziemskie rozkosze, szczególne miejsce zajmuje temat sympozjonów. Wspólne biesiadowanie i, następujące po nim, wspólne picie wina połączone z dyskusją, było uważane przez Ateńczyków za najprzyjemniejszy sposób spędzania czasu. Podczas gdy same uczty były koedukacyjne to już w sympozjonach brali udział właściwie sami mężczyźni. I to nie płeć była tu przepustką ale poziom wykształcenia, bo żeby móc brać czynny udział w dyskusji (a tego oczekiwano od uczestników), trzeba było mieć coś do powiedzenia. Dysputy nie były zapewne wolne od najnowszych ploteczek towarzyskich ale głównie wymiano poglądy na temat zagadnień filozoficznych, czytano lub deklamowano poezję, słuchano muzyki i śpiewu, rozmawiano o literaturze, sztuce i teatrze.

Staatliche Antikensammlungen, Munich, Germany, Symposium scene. Tondo of an Attic red-figure kylix

Ilustracja 2  malarz Douris, scena sympozjonu, mlarstwo czerwonofigurowe, około 480 pne,  Staatliche Antikensammlungen, Monachium

Taki obraz ucztowania rysuje się przy lekturze dzieł Platona gdzie główną formą literacką jest dialog.  No i oczywiście w czasie uważnego oglądania malarstwa wazowego. Termin malarstwo wazowe jest pewnym uproszczeniem i obejmuje przedstawienia malarskie na wszelkich glinianych naczyniach. Grecy rozróżniali  ponad dwadzieścia  typów naczyń o odmiennych kształtach, przeznaczeniach i wielkościach. Większość z nich była wykorzystywana w czasie uczt i sympozjonów. Jedne służyły do noszenia wina, inne do mieszania wina z wodą, jeszcze inne do nabierania napoju i nalewania do pucharów a w kolejnych podawano oliwki i figi.

W sposób naturalny biesiada stała się popularnym tematem malarstwa na naczyniach służących biesiadzie. Oglądając ukazywane sceny szybko dojdziemy do wniosku, że wśród ukazywanych postaci przeważają mężczyźni w sytuacjach, które nazwalibyśmy zalotami starszego mężczyzny do chłopca. Pederastia była zjawiskiem powszechnym w starożytnej Grecji.  Miała jednak zupełnie odmienny charakter niż współcześni mogą podejrzewać. W Uczcie Platona[4] czytamy: „żadna rzecz nie jest ani dobra ani zła sama przez się, ale rzecz wykonywana pięknie jest piękna a wykonywana źle jest zła. Złą rzeczą jest folgować niegodziwcowi w sposób niegodziwy, a dobrą folgować uczciwemu człowiekowi i uczciwie.”[5] oraz „I pośród pederastów można odróżnić tych, którymi taki nieskażony Eros włada, bo ci nie kochają dzieci, tylko chłopców, którzy zaczynają myśleć, a to bywa zwykle mniej więcej w okresie dojrzewania.”[6]

600px-Pederastic_gifts_Macron_Louvre_G142_n3

Ilustracja 3 Malarstwo wazowe czerwonofigurowe, około 480 r. p.n.e., Grecja, Brodaty mężczyzna (erastes) daje chłopcu (eromenos) zająca, popularny dar pederastyczny, Francja, Paryż, Luwr, Departament starożytności greckiej, etruskiej i rzymskiej, 1 piętro , pokój nr 39, gablota 10

Black varnished terracotta, red paint highlights and use of diluted varnish.

Ilustracja 4 Amfora dekorowana przez malarza Dutuit, malarstwo wazowe czerwonofigrowe, wys. 31cm, około 480-470 p.n,e.

Powyżej widzimy kolejne etapy pewnej zmysłowo-duchowej znajomości. Na pierwszym malowidle starszy mężczyzna (większa postura, zarost) obdarowuje młodego mężczyznę wręczając mu zająca. Zając jako symbol płodności i popędu[7] był prezentem jednoznacznie erotycznym. W tym przypadku ukazany w pozycji tzw. aktywnej, ma pokazać młodzieńcowi jak płomienna namiętność kipi w dojrzałym mężczyźnie. Młodzieniec przyjmując prezent oddaje się pod opiekę dojrzałego protektora. Zając po przejęciu przez młodzieńca jest ukazany w pozycji pasywnej co miało symbolizować tę wyjątkową, niepojętą dla nas relację młodego chłopca, który względem swego opiekuna miał zachować całkowitą obojętność seksualną[8]. Oddając się pod opiekę starszemu mężczyźnie otrzymywał od niego staranne wychowanie, edukację i ogładę towarzyską, był protegowanym, towarzyszem rozmów oraz obiektem adoracji.[9] Opiekun swą rozkosz czerpał w tym związku przede wszystkim z obcowania z pięknem i młodością a zaspokojenia doświadczał dzięki tzw. stosunkom udowym gdyż stosunek analny był uważany w starożytnej Grecji za poniżający. Młodzieniec natomiast zaznawać powinien tylko rozkoszy duchowej i intelektualnej. Relacja taka trwała zazwyczaj pomiędzy 12 a 16 rokiem życia chłopca, a później mogła przerodzić się w zwykłą męską przyjaźń. Taki związek był zarezerwowany tylko dla majętnych mężczyzn, gdyż objęcie protektoratem młodzieńca było dość kosztowne. Mężczyźni wynajdowali młodzieńców w gimnazjonie – miejscu gdzie triumfowało piękno wysportowanego ciała, a nagość była strojem obowiązującym.[10]

aaa

Ilustracja 5 Etastes i eromenos, greckie malarstwo wazowe czarnofigurowe, około 530 r. n.e., Francja, Paryż, Luwr,

Na ilustracji 5 widzimy charakterystyczną scenę gdy starszy mężczyzna po przyjęciu jego zalotów przez młodzieńca, jedną ręką unosi podbródek chłopca w czułym geście, a drugą sięga do jego genitaliów.[11] Zaloty zostały przyjęte a relacja mężczyzny i chłopca będzie trwała kilka lat, nie dłużej jednak jak do czasu pojawienia się u chłopca pierwszego zarostu czyli między 15-16 rokiem życia.

Bardzo interesujący artystycznie przykład malarstwa wazowego ukazującego męskie zaloty, opisała Elizabeth Neill[12] na przykładzie krateru[13] znajdującego się w zbiorach Yale University Gallery of Art.

3ca9712fe9c4faaf64ae5557195b5b9d

1933.175, 1940

Ilustracja 6, 7 Agrigento – malarz, malarstwo czerwonofigurowe, krater o wymiarach 39 x 31.2 cm, 475–450 pne, Yale University Art Gallery, New Haven, USA

Autorka zwraca uwagę na przemyślaną kompozycję ukazanych scen, na rolę jaką w przekazie pełni konsekwentne i celowe prowadzenie linii wzroku, napięcie kierunków ramion czy przełamywanie ram wyznaczanych przez ozdobne bordiury. Na jednej stronie krateru (górne zdjęcie) ukazane są dwie pary w trakcie zalotów. Starszy mężczyzna z pary po prawej stronie, kusi chłopca darem w postaci zająca, natomiast ten z pary po lewej pragnie obdarować swego wybrańca naczyniem zawierającym wonności aryballos[14]Jeden i drugi chłopiec wykazuje postawę pasywną, ramiona ukryte w szacie, stopy płasko stoją na linii podłoża. Zupełnie inaczej przedstawieni są adoratorzy – układ ich ciał pokazuje aktywność, ręce i stopy wyznaczają linie skośne a dodatkowo ich figury naruszają, czy wręcz przerywają, dekoracyjne ramy (ilustracje 10, 11, 12)

Neil-Fig-12   Neil-Fig-11

Ilustracja 8, 9 (Photo by Elizabeth Neill)

Neil-Fig-6       Neil-Fig-13      Neil-Fig-7

Ilustracja 10, 11, 12 (Photo by Elizabeth Neill)

W Grecji okresu archaicznego i klasycznego, pederastia była uznanym społecznie zjawiskiem, mającym wielki wpływ na politykę, kulturę i sztukę państwa. Uznaje się, że relacje pederastyczne stały się głównym modelem relacji społecznej pomiędzy wolnymi obywatelami[15]. Obecnie często wspomina się o greckim homoseksualizmie doby antyku. Uważam jednak, że zjawisko niewiele miało wspólnego z homoseksualizmem w przyjętym obecnie znaczeniu. Zarówno erastes jak i eromenos byli heteroseksualni, a po ustaniu związku i osiągnięciu dojrzałości, eromenos nawiązywał heteroseksualne relacje z kobietami, żenił się, miał dzieci. Dopiero gdyby eromenos zaczął odczuwać pożądanie w stosunku do swego protektora, relacja taka uznawana była za niestosowną a nieszczęsny młodzieniec poddany był ostracyzmowi społecznemu. Tak długo jednak jak pozostawał erotycznie obojętny, mógł czerpać z relacji intelektualne i towarzyskie korzyści. Podobne zasady obowiązywały starszego mężczyznę:

 „Gdy chłopiec ma lat dwanaście, raduje mnie,

A kiedy w trzynasty rok życia wkracza, wabi mnie jeszcze bardziej.

Lecz w wieku lat czternastu słodszym jest kwieciem miłości,

Piętnaście zaczynając rozkoszniej się kochać daje.

Szesnastoletni dla bogów są wszyscy przeznaczeni,

Zaś siedemnastoletnich nie szukam, należą do Zeusa.

Gdy jeszcze starsi cię nęcą, już grą to być przestaje…”[16]

 

[1] W. Kopaliński, Słownik Mitów i Tradycji Kultury, PIW, Warszawa 1985, str. 18

[2] Kopaliński W., Słownik Mitów i Tradycji Kultury, PIW, Warszawa 1985, str. 414

[3] W. Kopaliński, Słownik Mitów i Tradycji Kultury, PIW, Warszawa 1985, str. 930

[4] Platon (ok. 427-347 p.n.e.), filozof grecki, uczeń Sokratesa, twórca pierwszego systemu filozoficznego – idealizmu obiektywnego, założyciel szkoły filozoficznej zwanej Akademią Platońską. Czesław Sojecki z zespołem, Mała encyklopedia powszechna, PWN, Warszawa 1969, str. 811

[5] Platon, Uczta, tłum, Władysław Witwicki, PWN, Warszawa 1957, str. 25

[6] Ibidem, str. 27

[7] Kopaliński W., Słownik Symboli, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, str. 488-490

[8] H.A. Shapiro, Courtship Scenes in Attic Vase-PaintingAmerican Journal of Archaeology: Vol. 85, No.2 (Apr., 1981), str. 133-143.

[9] Aleksander Krawczuk, Eros i hormonyrin, wywiad dla Newsweek Historia, Marek Rabij, 01.08.2013

[10] Bogdan Kunicki, Kultura fizyczna antycznej Grecji, AWF im. Eugeniusza Piaseckiego, Poznań 2002

[11] H.A. Shapiro, Courtship Scenes in Attic Vase-PaintingAmerican Journal of Archaeology: Vol. 85, No.2 (Apr., 1981), str. 133-143.

[12] Elizabeth Neill,  Courtship Scenes in Fifth Century Attic Pottery: A Closer Look at Classical Iconography,  http://www.dartmouth.edu/~yaleart/objects/column-krater/courtship-scenes-in-fifth-century-attic-pottery-a-closer-look-at-classical-iconography/, 20-05-2016

[13] krater, w staroż. Grecji i Rzymie naczynie do mieszania wina z wodą, gliniane lub metalowe, zob. też greckie wazy, Encyklopedia Popularna PWN, praca zbiorowa, wyd. VI, PWN, Warszawa 1982, str 377

[14] arybalos – naczynie w formie kuli z wąską szyjką służące do przechowywania wonności

[15] Dawson Doyne, Miasto Bogów (Cities of the Gods), Oxford University Press, New York 1992, str. 193

[16] Wiersz pochodzi z Antologii Palatyńskiej, autor Straton z Sardes, tłum. Zygmunt Kubiak; Sławomir Koper, Tajemnice i sensacje świata antycznego, Bellona, Warszawa 2012

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

Autor: Olga Prokop-Miśniakiewicz © 2017, w zamieszczonym artykule wykorzystałam fragmenty mojej pracy magisterskiej pt. „Ogród rozkoszy”, promotor dr Magdalena Janota-Bzowska, Instytut Artystyczny APS, Warszawa, 2016; treść objęta prawem autorskim, może być cytowana we fragmentach lub w całości pod warunkiem podania autora oraz źródła.

 

 


 

 

 The story of a certain acquaintance

author: Olga Prokop-Miśniakiewicz

translator: by Patrycja Nahrebecka

Pottery of ancient Greece originated in V-IV B.C. remains the greatest treasure for historians – produced on a massive scale, often finely embellished, depicts god, human and animal representations in both realities, the mythical, as well as, the ordinary one. Vase painting, as a small form, definitely more widespread than monumental art, relates to everyday life including daily pleasures. It presents situations of dance, music, Olympic struggles, feats, hunting, romantic courtship and sensual plays.

eMuseumPlus (1)

Ilustration 1. Vase of a crater shape, height 26,5 cm, red-figure vase painting, Greece, 440-430 B.C. Staatliche Museen in Berlin, photo by Christa Begall

Ancient Greek vase painting utilizes very sophisticated forms of expression – two-coloured palette, strong contrast between the background and the main theme, precise drawing, and of course a vast thematic range, constitute its empirical and artistic value.

Naturally, the visualization of everyday life appears to be illustrated in an idealized way – figures are styled, their robes elaborately drapped and situations beautifully arranged. Despite this “sugared” form, it is possible to acquire knowledge about Greeks’ customs, and precisely the Athenians’, because their life exactly inspired the then artists. However, it must be noted that this regards the privileged, well settled social class living in the sunny Hellas.

What deals with the themes of earthly delights is the subject of symposion.[1] The feast and following it wine drinking over discussion was considered by the Athenians as the most pleasurable way of spending time. While the feasts themselves were co-educational, the symposions were for men exclusively. Moreover, it was not gender which allowed to attend the meeting, but the level of education, because in order to become an active participant in the discussion (which was expected), it was essential to have something to talk about in the first place. Discussion were for sure not free from newest gossips and social scandals, but the time was predominantly devoted to philosophical notions, reading and reciting poetry, singing, listening to music and talking about literature, art and theater.

Staatliche Antikensammlungen, Munich, Germany, Symposium scene. Tondo of an Attic red-figure kylix

Ilustration 2.  Painter Douris, the scene of symposium, red-figure painting, circa 480 B.C.,  Staatliche Antikensammlungen, Munich

Such picture of feasting emerges from careful examination of vase painting and Plato’s[2] literary pieces, where the main literary form appears to be a dialogue. The term of vase painting seems to be a simplification and includes all depictions on various ceramic vessels. Greeks distinguished between over twenty types of vessels of various shapes, sizes and purposes. The majority of them was utilized during feasts and simposions. Some were used for carrying wine, other to mix wine with water, another to gather a drink and pouring it into cups or to serve olives and figs.

Naturally, the feast became a popular theme in painting on vessels specially destined for the feasts. While exploring the depicted scenes, it can be quickly deduced that it is men who appear predominantly in situations which one could call seducing a boy by an older man. Pederasty was a common phenomenon in Ancient Greece. However, it had a completely different character than it can be currently understood.

In Plato’s Feast we read: “no thing is either good or bad itself, but the thing performed beautifully remains beautiful, and performed badly remains bad. A bad thing is to indulge a miscreant in a dishonourable way, and good is to honestly indulge an honest man.”[3] and “And between pederasts there are those, who are ruled by the innocent Eros, because they do not love children, but boys, who begin to think, and this happens usually during the period of adolescence.”[4]

600px-Pederastic_gifts_Macron_Louvre_G142_n3

Ilustration 3. Red-figure vase painting, circa 480 B.C., Greece, a bearded man (erastes) gives a boy (eromenos) a hare, a popular pederastic gift, France, Paris, Louvre, Department of Greek, Etruscan and Roman Antiquity, 1st floor, room No. 39, display cabinet 10

Black varnished terracotta, red paint highlights and use of diluted varnish.

Ilustration 4. Amphora decorated by Dutuit the painter, red-figure vase painting, height 31cm, circa 480-470 B.C., Staatliche Museen in Berlin, photo by Christa Begall

We can see above the next stages of a certain sensual-emotional relationship. In the first depiction, the older man (well-built and bearded) gives younger man a hare. A hare, as a symbolic representation of fertility and sexual drive[5], appears to be a gift definitely erotic. In this case, presented in a position so called active, it supposes to prove an older man’s true desire. The young man accepting the gift lets himself into care of a mature protector. A hare after a boy’s acceptance is depicted in a passive position, which symbolizes this unusual for us, a young man’s passive sexual attitude towards his protector.[6] Letting an older man to take care of him, he was given a thorough education, upbringing and good manners; also, he was a protégé, a talk companion and the object of admiration.[7] The protector indulged himself in the direct contact with beauty, youth, and met his sexual needs by thigh intercourse, as anal sex was perceived in Ancient Greece as humiliating. Notwithstanding, the young man ought to indulge in intellectual and spiritual pleasure. Such relationship usually lasted between the age of 12-16 of a boy, and later could change into a regular male friendship. This acquaintance was reserved exclusively for wealthy men, because caring about a boy was costly. Men searched for boys in gymnasium – a place where the beauty of a fit body was worshipped, and nudity remained obligatory.[8]

aaa

Ilustration 5. Erastes and eromenos, Greek ancient black-figure vase painting, circa 530 A.C., France, Paris, Louvre

In the illustration 5, a characteristic scene of a boy and a mature man, after his courtship was accepted, was depicted. He raises affectionately a boy’s chin with one hand touching his genitals with the other.[9] Courtship was accepted and relationship between these men is going to last a couple of years, but no longer until the moment of appearance of a boy’s first facial hair, so between the age of 15 and 16.

A very artistically interesting example of vase painting showing male courtship was described by Elizabeth Neill[10], based on the example of a crater[11] being held in collection of Yale University Gallery of Art.

1933.175, 1940

1933.175, 1940

Ilustration 6. 7 Agrigento – painter, red-figure painting, crater sized 39 x 31.2 cm, 475–450 B.C., Yale University Art Gallery, New Haven, USA

The author points out the carefully planned composition of the depicted scenes, the role of consequent and deliberate sight guidance in the overall message along with the tension of arms and breaking the decorative borders. On one side of the crater (above picture) two couples during courtship are presented. The older man from the right couple seduces a boy with a hare; however, the one on the left wishes to give his chosen one an aryballos – a vessel full of fragrance [12]. Both boys appear to be passive, their arms are hidden under the robe, feet standing flat on the ground. Completely differently the admirers are shown – their bodies produce activity, hands and legs are positioned slantwise and their figures break the decorative borders (illustrations 10,11,12).

Ilustration 8, 9 (Photo by Elizabeth Neill)

Ilustration 10, 11, 12 (Photo by Elizabeth Neill)

In Greece of archaic and classic period, pederasty was a socially accepted phenomenon having a profound influence on politics, culture and art. It is believed that pederastic relations were the main model of social relationship between the citizens[13]. Currently, Greek homosexualism of the age of antique seems to be an often mentioned subject. However, in my opinion this phenomenon has not much to do with homosexualism nowadays. Both erastes and eromenos were heterosexual and after their relationship finished, already adult eromenos engaged in heterosexual relations with women, got married and had kids. If eromenos had felt desire for his protector, their relationship would have been seen as controversial and the unlucky boy would have gone under social ostracism. As long as he remained erotically neutral, he could fully benefit from both, intellectual and social advantages of the relationship. Similar rules were applied for a mature man:

 

„The bloom of 12 pleases me, but

13 I prefere more

Yet two times 7 is a sweeter flower

And even more agreeable is early 15

The 16th year is of the gods

17 does not belong to me, but to Zeus alone

He who wants older ones is beyond playing;

He wants to be „returned in the same way”.”[14]

 

The author: Olga Prokop-Miśniakiewicz © 2017, in the published article I have utilized fragments of my own MA thesis titled ”The Garden of Delight” promoted by dr Magdalena Janota-Bzowska, Artistic Institute of APS, Warsaw, 2016; the content undergoes a copyright and may be cited in fragments or as a whole provided that the author and source are included.

[1] Symposium in Ancient Greece is a part of a feast after consuming a meal spent on drinking wine and having a character of an enjoyable meeting devoted to philosophical discussions, W. Kopaliński, Słownik Mitów i Tradycji Kultury, PIW, Warsaw 1985, p. 1126

[2] Plato (circa 427-347 B.C.), Greek philosopher, Socrates’s student, the founder of the first philosophical system – objective idealism, the establisher of the philosophical school called Plato’s Academy. Czesław Sojecki et.al., Mała encyklopedia powszechna, PWN, Warsaw 1969, p. 811

[3] Plato, The Feast, translated by Władysław Witwicki, PWN, Warsaw 1957, p. 25

[4] Ibidem, p. 27

[5] Kopaliński W., Słownik Symboli, Wiedza Powszechna, Warsaw 1990, p. 488-490

[6] Kopaliński W., Słownik Symboli, Wiedza Powszechna, Warsaw 1990, p. 488-490

[7] Aleksander Krawczuk, Eros i hormonyrin, interview for Newsweek Historia, Marek Rabij, 01.08.2013

[8] Bogdan Kunicki, Kultura fizyczna antycznej Grecji, AWF im. Eugeniusza Piaseckiego, Poznań 2002

[9] H.A. Shapiro, Courtship Scenes in Attic Vase-PaintingAmerican Journal of Archaeology: Vol. 85, No.2 (Apr., 1981), p. 133-143.

[10] Elizabeth Neill,  Courtship Scenes in Fifth Century Attic Pottery: A Closer Look at Classical Iconography,  http://www.dartmouth.edu/~yaleart/objects/column-krater/courtship-scenes-in-fifth-century-attic-pottery-a-closer-look-at-classical-iconography/, 20-05-2016

[11]Crater, in Ancient Greece and Rome was a vessel used to mix wine and water, made of ceramic or metal, see also greek vases, Encyklopedia Popularna PWN, collective publication, version VI, PWN, Warsaw 1982, p. 377

[12] Aryballos –a vesell of a spherical shape with a long neck utilized for fragrance storage

[13] Dawson Doyne, Cities of the Gods, Oxford University Press, New York 1992, p. 193

[14] The poem comes from the Palatian Anthology, author Straton of Sardis

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s