Wielki Architekt Wszechświata

Bóg jako Wielki Architekt

Wielki Matematyk

Iluminacja ze strony tytułowej z Biblii Moralizatorskiej, I połowa XIII wieku (1225-1230 r.), tempera żółtkowa ze złoceniem,  wym. 34,4 x 26 cm., anonimowy francuski artysta, Bóg jako Architekt / Konstruktor / Geometra /Rzemieślnik, Francja (język francuski), Kodeks Vindobonensis 2554, przechowywany w Austriackiej Bibliotece Narodowej, Nationalbibliothek, Austria, Wiedeń

Przedstawiony obraz pochodzi ze strony tytułowej Biblii moralizującej. Do naszych czasów zachowały się tylko trzy Biblie moralizujące a omawiana iluminacja pochodzi z egzemplarza przechowywanego w Nationalbibliothek, Austria, Wiedeń (Bible moralisee. Codex Vindobonensis 2554 der Österreichischen Nationalbibliothek), napisanego w języku francuskim i iluminowanego przez nieznanego artystę. Rękopis pochodzi z lat 1215-1230, został wykonany dla królowej Francji Blanki Kastylijskiej i składa się ze 130 połączonych ze sobą kart. Biblia moralizująca jest szczytowym osiągnięciem typologii. Biblie tego rodzaju przedstawiały historie ze starego i nowego testamentu za pomocą ilustracji o rozbudowanej symbolice. Przedstawienia zdecydowanie spychały tekst na margines.

Omawiana iluminacja ukazuje realistycznie namalowaną postać mężczyzny. Wykonana jest techniką tempery żółtkowej ze złoceniami, na pergaminie i ma wymiary: 34,4 x 26 cm  (wys x dł). Paleta ciepła, ograniczona do kolorów podstawowych: czerwień, błękit i żółć (ochra i złoto). Kompozycja obrazu zamknięta, ujęta dodatkowo w namalowaną ramę, dynamiczna.

Postać młodego brodatego mężczyzny o długich ciemnych włosach ubranego w niebieską szatę i czerwony płaszcz wypełnia niemal całkowicie płaszczyznę obrazu. Postać jest namalowana na jednolitym złotym tle. Mężczyzna został ukazany z prawego półprofilu, w pozie kroczącej od lewej ku prawej stronie obrazu, z ciałem pochylonym nad toczonym przez siebie dużym, kolorowym dyskiem, którego promień odmierza wielkim cyrklem. Pochyloną głowę mężczyzny otacza aureola z wpisanym w nią krzyżem zmartwychwstałego Jezusa a bose stopy przekraczają  namalowaną ramę, w którą artysta ujął całą scenę. Oczy mężczyzny zdają się być zamknięte ale na powiekach zostały namalowane czarne punkciki przypominające źrenice.

Wielki Matematyk 4 fragm.

Dysk, który lewa ręka mężczyzny ujmuje od dołu i popycha by się toczył, jest idealnie okrągły i mamy pewność, że został wykreślony przy pomocy trzymanego przez mężczyznę w prawej dłoni cyrkla. Na tarczy dysku widać w centralnym miejscu duży nieregularny kształt w kolorze ochry zbliżony do koła oraz dwa dużo mniejsze, regularnie kuliste kształty, z których jeden jest również w kolorze ochry a drugi w czerwieni. Pomiędzy nimi można zauważyć niewielkie, delikatnie malowane ochrą gwiaździste kształty.

a fragm.

Wokół tych wszystkich kształtów iluminator namalował ciemnozieloną lub czarną otoczkę o mocno nieregularnym kształcie przypominającym fraktal, który znów otoczony jest lekko nieregularnym błękitem o zróżnicowanym walorze – rozjaśniającym się ku obydwu krawędziom. Zewnętrzny obwód dysku namalowany jest w kolorze jasnej zieleni z nieznacznie ciemniejszymi falami.

Dysk przedstawia symboliczny obraz wszechświata. Nieregularny centralny kształt to ziemia w fazie stwarzania a dwa mniejsze koliste kształty to księżyc i słońce. Cyrkiel, którym Bóg jako stwórca wszechrzeczy odmierza wszechświat jest wbity w środek wyznaczonego przez siebie okręgu. Po prawej stronie ramienia cyrkla znajduje się księżyc a po lewej słońce. Księżyc ma dodatkowo zaznaczony kolisty zakratkowany obszar, który wyraźnie wydziela z jego tarczy półksiężyc a słońce ma wyraźnie zaznaczone promienie. Za taką interpretacją przemawia porównanie z innymi przedstawieniami z tego okresu:

b          c

http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/reuse.asp

Ukazane jednoczesne słońce i księżyc występują na miniaturach przedstawiających dwa momenty z historii wszechświata: początek i koniec ale w przypadku przedstawień Apokalipsy spotykamy przeważnie czerwony księżyc chociaż nie jest to zasadą:

d
Jan oglądający trzęsienie ziemi, z ruinami i spadającymi gwiazdami i zmarłymi w norach. Manuskrypt Królewski 19 B XV, f 11v (szczegóły), Londyn lub Wschodnia Anglia, 1 ćwierć 14 wieku. Zobacz więcej: http://britishlibrary.typepad.co.uk/digitisedmanuscripts/2015/07.html#sthash.8sisP1lj.dpuf

e

Trzęsienie ziemi podczas otwarcia szóstej pieczęci: sześć głów w ziemnych norach z rzeką na dole, ze słońcem i księżycem, Manuskrypt 10 Yates Thompson, f. 11R (szczegóły), Francja (Paryż), 1370/90; Zobacz więcej: http://britishlibrary.typepad.co.uk/digitisedmanuscripts/2015/07/another-apocalypse-manuscript-digitised.html#sthash.DGhH0CSH.dpuf

f

Szósta pieczęć: Św. Jan patrzy na niebo z chmurami, słońcem i księżycem; po prawej stronie ruiny miasta oraz głowy mężczyzn i kobiet wystające z dziur w ziemi, z przedmiotami spadającymi z nieba. Manuskrypt 42555, f 16v (szczegóły), Anglia, 3 kwartał 13 wieku, więcej: http://britishlibrary.typepad.co.uk/digitisedmanuscripts/2015/07/another-apocalypse-manuscript-digitised.html#sthash.jfzooTco.dpuf

Równoczesne ukazanie księżyca i słońca znajdujemy również w przedstawieniach zmartwychwstania, jako że zmartwychwstanie wszystkich ludzi miało nastąpić gdy dopełni się czas a więc u kresu wszechświata:

g

Manuscript Leaf with the Crucifixion, from a Missal, Date: ca. 1270–80, Paris, France, Tempera and gold on parchment, Dimensions: Overall (folio): 8 3/4 x 5 7/8in. (22.2 x 14.9cm) Mat: 19 1/4 x 14 3/16 in. (48.9 x 36.1 cm), Classification: Manuscripts and Illuminations. Accession Number: 1981.322

Kolory szat mężczyzny (czerwień i błękit) oznaczają jego królewską pozycję co w połączeniu z aureolą wokół głowy wskazuje jednoznacznie na jego boskie pochodzenie. Nie jest to jednak typowe przedstawienie Boga, który zazwyczaj obrazowany jest jako siwy starzec a na omawianej iluminacji ma wygląd młodego mężczyzny. Dodatkowo nosi aureolę z wpisanym w nią krzyżem, która jest atrybutem Jezusa zmartwychwstałego. Wracając do symboliki kolorów szat można odszukać w nich również tę dwoistość natury gdyż czerwień oznacza ziemską, ludzką naturę, krew, życie, męczeństwo i cierpienie a błękit symbolizuje niebo, boskość tajemnicy i głębię objawienia.

Postać mężczyzny łączy w sobie dwie postacie chrześcijaństwa: Boga Ojca Stworzyciela nieba i ziemi oraz Jezusa Chrystusa zmartwychwstałego Odkupiciela. Nie trudno zauważyć, że na obrazie mamy więcej takich dualizmów. Poza przedstawieniem Bóg Ojciec-Syn mamy Początek-Koniec, dzień-noc, niepatrzący-wszechwidzący „Nie tak bowiem człowiek widzi, jak widzi Bóg, bo człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce”; (1 Księga Samuela, 16, 7) oraz przekroczenie granicy czasu pomiędzy przeszłością i przyszłością, pomiędzy tam i tu.

Na dysku widzimy obraz początku i końca świata a Bóg i Jezus Zmartwychwstały w jednej osobie ukazany jest jako ten, który w trudzie stworzenia wytycza i puszcza w ruch cały Wszechświat. Bardzo sugestywnie ukazany ruch ręki wprawiającej w ruch, toczącej wielki dysk przywodzi na myśl określenie Boga jako pierwszego garncarza „A teraz Jehowo, tyś naszym Ojcem. My jesteśmy gliną, a tyś naszym Garncarzem; i wszyscy jesteśmy dziełem twej ręki.” (Księga Izajasza 64, 8).

Artysta średniowieczny dodatkowo podkreślił boskość Stwórcy-Odkupiciela ukazując go w momencie przekraczania granic, przychodzenia z zewnątrz, spoza czasu i przestrzeni, w momencie zstąpienia i kreacji Wszechświata.

Wielki Matematyk 1 fragm.

Wyobrażenie Boga jako Wielkiego Architekta/Budowniczego/Matematyka jest nawiązaniem do platońskiego Demiurga – siły sprawczej, która nadaje kształt wiecznej, bezkształtnej materii według wzorców jakimi są doskonałe idee.

Wyobrażenie Wielkiego Budowniczego zaanektował rodzący się ruch wolnomularski (1), który wyrósł w środowisku elit intelektualnych zaangażowanych w budowy wielkich katedr gotyckich – cudów ówczesnej myśli konstruktorskiej, technologicznej i artystycznej. Cyrkiel budowlany, węgielnica i młot stały się jednymi z głównych symboli stowarzyszenia, które dla ochrony tajemnic zawodu budowały kodeksy i rytuały przez co stawały się w odbiorze społecznym coraz bardziej demoniczne, co zresztą dotrwało do dziś mimo, że ruch sam w sobie stracił na znaczeniu.

Wielki Matematyk 3 fragm.

___________________________
 (1) Definicja encyklopedyczna opracowana przez prof. Ludwika Hassa, najwybitniejszego polskiego znawcy tematyki wolnomularskiej: „Wolnomularstwo, masoneria, też „sztuka królewska” — ponadnarodowy ruch etyczny, mający własne struktury organizacyjne, którego zespół zasad i postaw jest przedstawiany za pośrednictwem symboli, rytuałów (liturgii) i katechizmów”.

Poniżej inne przedstawienia Wielkiego Architekta

xxxxx

The Great architect of the universe. Size: 20x35cm egg tempera on wood, Byzantine technique gold leaf.

xxxxxxx

Illuminated Manuscript, Bible Pictures by William de Brailes, The first two days of Creation, Walters Art Museum Ms. W.106, fol. 1r by Walters Art Museum Illuminated Manuscripts

xxxxxxxx

Creation as depicted in the Bible Moralisée, Cod. 2554, fol. Iv, Paris, 1. Hälfte des 13. Jahrhunderts: Gott als Weltenschöpfer Copyright: ÖNB/Bildarchiv. circa 1250.

xxxxxxxxx

Christ en gloire, frontispice du volume d’Oxford, f.1v. Artistes français entre 1230 et 1240anonymes enluminures sur parchemin40 × 27.5 cmBibliothèque Bodléienne, Bibliothèque nationale de France, British Library, Oxford,  Bodl.270b, Lat.11560, Harley 1526-1527

xxxxxxxxxx

Bible moralisée : Christ the architect of the Universe. Anonymous – bildarchivaustria.at File:Bible moralisée – Vienne Cod.1179 -frontispice.jpg, Created: circa 1220-1230

xxxxxxxxxxx

A miniature entitle „Architect of the World” from the Trèsor of Brunetto Latini. 15th Century manuscript, preserved at Paris. [AQC Vol VIII p. 89. 1895

xxxxxxxxxxxx

William Blake.Tytuł oryginalny: Dawne czasy. Alternatywny tytuł: Bóg jako architekt (1794). Muzeum Brytyjskie, Londyn

1920px-The_Masonic_Square_and_Compasses_Gdańsk_Tuwima_30_Str.

Herb Gdańska oraz wolnomularskie insygnia: cyrkiel i węgielnica na kamienicy przy ul. Tuwima 30 w Gdańsku, źródło: Pinterest – Dariusz Rokicki zapisał(a) na tablicy Masonic Buildings (Details)
.
Autor: Olga Prokop-Miśniakiewicz © 2016, treść objęta prawem autorskim, może być cytowany we fragmentach lub w całości pod warunkiem podania autora oraz źródła.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s